GÖRÜNMEYEN ENGELLER VE İŞ HAYATINDA KAPSAYICILIK STRATEJİLERİ

Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dünya çapında bir milyarın üzerinde insan bir tür engel ile yaşıyor. Bu kadar yaygın olan engellilik, kuruluşların Çeşitlilik, Hakkaniyet ve Kapsayıcılık stratejilerinde yer edinmeye başladı. Ancak her engel gözle görülür değil. ABD’de gerçekleştirilen bir araştırma, engelli bireylerin yüzde 74’ünün tekerlekli sandalye veya engelli olduklarını dış dünyaya görsel olarak işaret edebilecek herhangi bir şey kullanmadığını ortaya çıkardı. Pek çok kişi görünmeyen engellerle mücadele ediyor. Örneğin psikolojik rahatsızlıklar, nadir hastalıklar, nöro-farklılıklar gibi. Görünmeyen engeller dışarıdan bakıldığında kolaylıkla fark edilemese de, bireylerin günlük yaşantısını etkiler, potansiyellerini engelleyebilir ve toplumsal hayata tam anlamıyla katılmalarını zorlaştırabilir. Araştırmalar, görünmeyen engeli olan çalışanların yüzde 88’inin damgalanma ve ayrımcılıktan kaçınmak için iş yerinde bu durumu açıklamamayı tercih ettiğini gösteriyor. 
Bu tercihi yapmakta çok da haksız sayılmazlar. Çünkü görünmeyen engeli olanlar, görünür engellerden daha fazla önyargıyla karşılaşıyor. Ancak ihtiyaçlarını dile getirmezlerse, işyeri yöneticileri ve İnsan Kaynakları tarafından uygun destek ve düzenlemeler yapılamaz. Kendini gizlemek ve sürekli olarak durumunu saklama çabası içinde olmak ise zihinsel ve duygusal olarak çok yorucu olabilir. 

Kapsayıcı İş Ortamları İçin Adımlar

Kimseyi dışarıda bırakmamanın ve ‘‘halden anlamanın’’ ilk adımı kuşkusuz bilgi ve farkındalık. Çalışanlara görünmeyen engeller hakkında eğitimler verilmesi empatiyi artırabilir; kapsayıcı iletişimi geliştirebilir. Görünmeyen engeli olan çalışanların kendilerini anlaşılmış ve desteklenmiş hissettikleri güvenli bir ortamın oluşturulmasında etkili olur.

Bu kişilerin özel ihtiyaçları göz önünde bulundurularak uygun çalışma koşulları da sağlanmalıdır.  Daha az uyarıcı içeren çalışma alanları ile birlikte  sessiz odalar, dinlenme alanları oluşturulabilir. Bu alanlar, stresle baş etmelerine ve odaklanmalarına yardımcı olabilir. Farklı öğrenme ve çalışma yöntemlerine ihtiyaç duyan çalışanlar için destekleyici teknoloji ve araçlardan yararlanabilir. 

Görünmeyen engeli olan çalışanlar için çalışma koşullarının uyarlanması, yalnızca fiziksel ortamla sınırlı değildir. Esnek çalışma saatleri sunmak, bireylerin kendi ritimlerine göre daha verimli çalışmalarına olanak tanır. Uzaktan çalışma imkanı da özellikle dikkat dağınıklığı veya duyusal hassasiyet gibi zorlukları olan bireyler için önemli bir avantaj olabilir. Çalışanlar, görevlerini kişisel ihtiyaçlarına ve engellerine göre belirli ölçüde özelleştirebilirler. Örneğin, belirli görevleri daha verimli bir şekilde yerine getirebilmeleri için iş yükü dengelenebilir veya görevlerde değişiklik yapılabilir. Bazı çalışanlar düzenli aralara ihtiyaç duyabilir, dolayısıyla esnek bir mola düzenlemesi yapılabilir. Çalışan destek programlarıyla danışmanlık ve psikolojik destek sağlanabilir. Şirket içinde, görünmeyen engelleri olan çalışanların bir araya gelebileceği, deneyimlerini paylaşarak birbirine destek verebileceği Çalışan Kaynak Grupları oluşturulabilir.

Görünmeyen engeli olan çalışanlar için hem kariyer gelişimi fırsatları eşit şekilde sunulmalı, hem de potansiyel çalışanlar için yetenek kazanım süreçleri gözden geçirilmelidir. Örneğin bir tür öğrenme güçlüğü disleksisi olan birine iş görüşmesinde formlar doldurtmak, otizm spektrumunda olan birini göz teması kurmadığı nedeniyle elemek vb. yaklaşımlar adayların potansiyelinin adil bir şekilde değerlendirilmesini engeller. 

Farklılıklar Zenginlik Katar

Her şeyden önce bakış açımızı değiştirmek, bu konuyu sorun veya engel olarak görmek yerine bir durum olarak ele almak gerekiyor. Bu durumun zorlukları olduğu gibi hediyeleri de vardır. Görünmeyen engeli olan çalışanlar farklı düşünme, öğrenme ve iş biçimleriyle şirketlere günümüzde en çok ihtiyaç duyulan fikir çeşitliliği ve yenilikçiliği sunarlar. Görünmeyen engellerle ilgili yapılan çalışmalar, sadece engelli çalışanlar için değil, tüm iş gücü için fayda sağlar. Şirketler bu konuda yatırım yaparak, daha kapsayıcı, verimli, yaratıcı ve yenilikçi bir çalışma ortamı yaratabilir. Bu da rekabet avantajı kazanmalarına, daha çok beğenilmelerine ve sürdürülebilir başarı elde etmelerine yardımcı olur.

Arzu Pınar Demirel

Headline Diversity Kurucusu

• Bu yazı PERYÖN tarafından yayınlanan PY Dergi’nin 111’inci sayısı için yazılmıştır.

Kaynaklar:

• Dünya Sağlık Örgütü, engellilik https://www.who.int/health-topics/disability#tab=tab_1
• Invisible Disabilities® Association https://invisibledisabilities.org
• BBC,Görünmeyen Engellerin Gizli Zorlukları, https://www.bbc.com/worklife/article/20170605-the-hidden-challenges-of-invisible-disabilities